ملا نتیجهمحمد کاتب هزاره
ملا سودمحمد کاتب هَزاره (۱۲۷۹-۱۳۴۹ق) تاریخنگار پر اسم و رسم شیعه افغانستان در اوایل قرن بیستم میلادی بود. کاتب، سفارش قانونیشدن مذهب تشیع را در لویهجرگه پَغمان (۱۹۲۲م) مطرح کرد. الغای حکم بردگی هزارههای شیعه بوسیله مدداللهخان (۱۹۱۹-۱۹۲۹م) را نیز ناشی از نفوذ او دانستهاند. از کاتب با تیتر علامه و بابا تاریخنگاری افغانستان حافظه مسجد قبا مشهد گردیدهاست.
کاتب از پیشگامان نهضت مشروطهخواهی نخستین در افغانستان بوده و ۲۸ سال در دربار امیر عبدالرحمن (۱۸۸۰-۱۹۰۱م) و امیر حبیبالله (۱۹۰۱-۱۹۱۹م) بهتیتر منشی فعالیت نموده است. او چهلوپنج سال عمل تحقیقی و نگارشی داشته و سراج التواریخ و تحفة الحبیب از اثر ها دارای اسم و رسم وی میباشد. کاتب در سراج التواریخ، ماهیت حکمرانی و استبداد امیر عبدالرحمن مخصوصاً در منزهسازی قومی هزارههای شیعه را بهتصویر کشیده میباشد. ترجمه انگلیسی این تاثیر، فقط در سالهای ۲۰۱۳ تا ۲۰۱۶م شانزده توشه تجدید چاپ آدرس مسجد قبا مشهد گردیدهاست.
اشرف بی نیاز رییسجمهوری کهن افغانستان، کاتب را تاریخنویس دولتداری و تبارشناس توان در افغانستان می داند. کاتب در طرز تاریخنگاری، متأثر از ابن خلدون دانسته گردیده و در هنر معرفی ماهیت نظام حکم کننده بهرغم تحقیق و سانسور با ابوالفضل بیهقی مقایسه گردیدهاست. سر کردگیجمهوری افغانستان در سال ۱۳۹۵ش برای اولتوشه به ابداع سَروَر علم نائب رئیس وقت سر گروهیجمهوری، مراسم گرامیداشت کاتب را در کاخ سر کردگیجمهوری برگزار رزرو مسجد قبا مشهد کرد.
مداقه و منزلت
ملا نتیجهمحمد کاتب صرفا مورخ افغانستان میباشد که رویدادهای سیاسی افغانستان از فرصت تأسیس بهرهبری احمدشاه ابدالی در ۱۷۴۷م تا روی عمل داخل شدن نادرشاه (بنیانگذار مصاحبان) در ۱۹۲۹م را بهسیرتکامل جامع بهتصویر کشیده و در علاوه بر آن، روایتی تمامی جانبه از تمیزسازی قومی هزارههای شیعه بوسیله امیر عبدالرحمن ارائه نموده است.[۱] کاتب در اجلاس (لویهجرگه) ثبت اول قانون اساسی کشور افغانستان در پَغمانِ کابل (۱۹۲۲م)، قانونیشدن مذهب تشیع را در کنار مذهب سنی حنفی مطرح کرد.[۲] بیان شده که کاتب بهخیال و خاطر این توصیه، گزینه ضربوشتم معارضان قرار گرفته و با دخالت فرد پاد شاه نگهبانی الله نجات یافته میباشد.[۳] برخی محققان تاریخ افغانستان، الغای حکم بردگی هزارههای شیعه به وسیله فرمان روا مددالله را که در طی پدربزرگش امیر عبدالرحمن اسیر گردیده بودند، نیز ناشی از حسن درایت و نفوذ صحبت کاتب شماره تلفن مسجد قبا مشهد دانستهاند.[۴]
کاتب با وجود اشتغال در دربار، عضویت مشروطهخواستار اولیه (۱۹۰۹م) را داشت.[۵] میرسیّد قاسم از اعضای پررنگ مشروطهخواستار، کاتب را از پیشگامان آن تکان دانسته میباشد.[۶] عبدالحی حبیبی، تاریخنگار دارای اسم و رسم افغانستان گفته میباشد که کاتب بهخیال مشروطهخواهی در شیرپور کابل زندانی شد.[۷] اشرف بی نیاز رییس جمهور کهن افغانستان و چند دیگر از دانشمندان، کاتب را بابا تاریخنگاری افغانستان میدانند.[۸] از دید اشرف بی نیاز عمل کاتب بالاتر از تاریخنگاری، تبارشناسی توان میباشد؛ چون خلال تصویب اتفاق ها در صدد ریشهیابی و انگیزهجویی میباشد و آرم میدهد که دولت-ملتسازی از روش استبداد، به کارگیری اجبار و توان مطلقه بهدست نمیاید.[۹]
تنی چند از تاریخپژوهان، کاتب را در معرفی صورت حقیقی و واقعی امیر عبدالرحمن با ابوالفضل بیهقی که رخ حقیقی و واقعی مسعود غزنوی را رسم کرد، مقایسه کردهاند و از وی بهتیتر بیهقی دوران خودش حافظه کردهاند.[۱۰] آورده شده میباشد که ۲۸سال حضور کاتب در دربار، دسترسی او بهمنابع دولتی و تواناش در ذکر حقایق بهرغم رسیدگی و سانسور دستگاه سلطنتی وقت، موجب گردیده است که ماجرا کاتب از تاریخ افغانستان یک کدام از مراجع مهم و تأثیرگذار بر همگی مورخان بعد از خودش باشد.[۱۱] مورخان و افغانستان شناسان پر رنگ داخلی و فرنگی از قبیل لودویک آدمک (Ludwig Adamec)، عبدالحی حبیبی، عبدالحکیم روستاقی و غلاممحمد غبار بر عنایت و تأثیرگذاری تاریخنگاری کاتب اذعان و تأکید کردهاند.[۱۲] ترجمه انگلیسی سراج التواریخ مشهورترین تاثیر کاتب صرفا در سالهای ۲۰۱۳ و ۲۰۱۶م شانزده توشه بازنویسی و تجدید چاپ گردیدهاست.[۱۳]
ملا نتیجهمحمد کاتب هزاره
ملا سودمحمد کاتب هَزاره (۱۲۷۹-۱۳۴۹ق) تاریخنگار پر اسم و رسم شیعه افغانستان در اوایل قرن بیستم میلادی بود. کاتب، سفارش قانونیشدن مذهب تشیع را در لویهجرگه پَغمان (۱۹۲۲م) مطرح کرد. الغای حکم بردگی هزارههای شیعه بوسیله مدداللهخان (۱۹۱۹-۱۹۲۹م) را نیز ناشی از نفوذ او دانستهاند. از کاتب با تیتر علامه و بابا تاریخنگاری افغانستان حافظه مسجد قبا مشهد گردیدهاست.
کاتب از پیشگامان نهضت مشروطهخواهی نخستین در افغانستان بوده و ۲۸ سال در دربار امیر عبدالرحمن (۱۸۸۰-۱۹۰۱م) و امیر حبیبالله (۱۹۰۱-۱۹۱۹م) بهتیتر منشی فعالیت نموده است. او چهلوپنج سال عمل تحقیقی و نگارشی داشته و سراج التواریخ و تحفة الحبیب از اثر ها دارای اسم و رسم وی میباشد. کاتب در سراج التواریخ، ماهیت حکمرانی و استبداد امیر عبدالرحمن مخصوصاً در منزهسازی قومی هزارههای شیعه را بهتصویر کشیده میباشد. ترجمه انگلیسی این تاثیر، فقط در سالهای ۲۰۱۳ تا ۲۰۱۶م شانزده توشه تجدید چاپ آدرس مسجد قبا مشهد گردیدهاست.
اشرف بی نیاز رییسجمهوری کهن افغانستان، کاتب را تاریخنویس دولتداری و تبارشناس توان در افغانستان می داند. کاتب در طرز تاریخنگاری، متأثر از ابن خلدون دانسته گردیده و در هنر معرفی ماهیت نظام حکم کننده بهرغم تحقیق و سانسور با ابوالفضل بیهقی مقایسه گردیدهاست. سر کردگیجمهوری افغانستان در سال ۱۳۹۵ش برای اولتوشه به ابداع سَروَر علم نائب رئیس وقت سر گروهیجمهوری، مراسم گرامیداشت کاتب را در کاخ سر کردگیجمهوری برگزار رزرو مسجد قبا مشهد کرد.
مداقه و منزلت
ملا نتیجهمحمد کاتب صرفا مورخ افغانستان میباشد که رویدادهای سیاسی افغانستان از فرصت تأسیس بهرهبری احمدشاه ابدالی در ۱۷۴۷م تا روی عمل داخل شدن نادرشاه (بنیانگذار مصاحبان) در ۱۹۲۹م را بهسیرتکامل جامع بهتصویر کشیده و در علاوه بر آن، روایتی تمامی جانبه از تمیزسازی قومی هزارههای شیعه بوسیله امیر عبدالرحمن ارائه نموده است.[۱] کاتب در اجلاس (لویهجرگه) ثبت اول قانون اساسی کشور افغانستان در پَغمانِ کابل (۱۹۲۲م)، قانونیشدن مذهب تشیع را در کنار مذهب سنی حنفی مطرح کرد.[۲] بیان شده که کاتب بهخیال و خاطر این توصیه، گزینه ضربوشتم معارضان قرار گرفته و با دخالت فرد پاد شاه نگهبانی الله نجات یافته میباشد.[۳] برخی محققان تاریخ افغانستان، الغای حکم بردگی هزارههای شیعه به وسیله فرمان روا مددالله را که در طی پدربزرگش امیر عبدالرحمن اسیر گردیده بودند، نیز ناشی از حسن درایت و نفوذ صحبت کاتب شماره تلفن مسجد قبا مشهد دانستهاند.[۴]
کاتب با وجود اشتغال در دربار، عضویت مشروطهخواستار اولیه (۱۹۰۹م) را داشت.[۵] میرسیّد قاسم از اعضای پررنگ مشروطهخواستار، کاتب را از پیشگامان آن تکان دانسته میباشد.[۶] عبدالحی حبیبی، تاریخنگار دارای اسم و رسم افغانستان گفته میباشد که کاتب بهخیال مشروطهخواهی در شیرپور کابل زندانی شد.[۷] اشرف بی نیاز رییس جمهور کهن افغانستان و چند دیگر از دانشمندان، کاتب را بابا تاریخنگاری افغانستان میدانند.[۸] از دید اشرف بی نیاز عمل کاتب بالاتر از تاریخنگاری، تبارشناسی توان میباشد؛ چون خلال تصویب اتفاق ها در صدد ریشهیابی و انگیزهجویی میباشد و آرم میدهد که دولت-ملتسازی از روش استبداد، به کارگیری اجبار و توان مطلقه بهدست نمیاید.[۹]
تنی چند از تاریخپژوهان، کاتب را در معرفی صورت حقیقی و واقعی امیر عبدالرحمن با ابوالفضل بیهقی که رخ حقیقی و واقعی مسعود غزنوی را رسم کرد، مقایسه کردهاند و از وی بهتیتر بیهقی دوران خودش حافظه کردهاند.[۱۰] آورده شده میباشد که ۲۸سال حضور کاتب در دربار، دسترسی او بهمنابع دولتی و تواناش در ذکر حقایق بهرغم رسیدگی و سانسور دستگاه سلطنتی وقت، موجب گردیده است که ماجرا کاتب از تاریخ افغانستان یک کدام از مراجع مهم و تأثیرگذار بر همگی مورخان بعد از خودش باشد.[۱۱] مورخان و افغانستان شناسان پر رنگ داخلی و فرنگی از قبیل لودویک آدمک (Ludwig Adamec)، عبدالحی حبیبی، عبدالحکیم روستاقی و غلاممحمد غبار بر عنایت و تأثیرگذاری تاریخنگاری کاتب اذعان و تأکید کردهاند.[۱۲] ترجمه انگلیسی سراج التواریخ مشهورترین تاثیر کاتب صرفا در سالهای ۲۰۱۳ و ۲۰۱۶م شانزده توشه بازنویسی و تجدید چاپ گردیدهاست.[۱۳]
نکات مهم برای رزرو مسجد جهت برگزاری مراسم ترحیم در مشهد